Quản lý là một khoa học, một nghệ thuật Quản lý là một khoa học

TỔ C HỨC

1.4.1. Quản lý là một khoa học, một nghệ thuật Quản lý là một khoa học

GIỮA KHOA HỌC QUẢN LÝ VÀ CÁC KHOA HỌC KHÁC

1.4.1. Quản lý là một khoa học, một nghệ thuậtQuản lý là một khoa học
Quản lý là một khoa học

Khoa học quản lý là hệ thống các tri thức lý luận bao gồm các khái niệm, phạm trù,
các quy luật, các nguyên tắc, phương pháp và kỹ năng quản lý cần thiết.

Khoa học quản lý nói chung và khoa học quản lý của từng lĩnh vực, từng ngành nói
riêng có đối tượng, nhiệm vụ, nội dung và phương pháp nghiên cứu cụ thể của nó.
Dựa trên các quy luật vận động và phát triển của các hình thái kinh tế – xã hội mà lý
luận khoa học quản lý được hình thành. Đồng thời xuất phát từ những quy luật của
khoa học quản lý mà các lĩnh vực, các ngành (kinh tế, xã hội, văn hoá, giáo dục…)
căn cứ vào đặc điêm cụ thể để xây dựng lý luận khoa học quản lý riêng cho ngành
mình.

Khoa học quản lý có quá trình hình thành, phát triển mạnh mẽ và ngày nay nó trở
thành một môn khoa học quan trọng. Nhờ có tri thức khoa học mà các nhà quản lý đề
ra được các giải pháp quản lý có căn cứ, phù hợp với quy luật khách quan trong
những vấn đề quản lý cụ thể.

Tính khoa học của quản lý đòi hỏi các nhà quản lý trước hết phải nắm vững những
quy luật liên quan đến quá trình hoạt động của tổ chức. Nắm vững quy luật thực chất
là nắm vững hệ thống lý luận về quản lý.

Tính khoa học của quản lý còn đòi hỏi các nhà quản lý phải biết vận dụng các
phương pháp kỹ thuật nghiệp vụ quản lý, biết sử dụng những thành tựu của khoa học
và kỹ thuật (như các phương pháp đo lường, định lượng, dự đoán, các phương pháp
tâm lý xã hội học, các công cụ xử lý, lưu trữ, truyền thông, công nghệ thông tin
v.v…) vào trong công tác quản lý.

a/ Đối tượng nghiên cứu của khoa học quản lý

Là một khoa học, khoa học quản lý có đối tượng nghiên cứu là các quan hệ phát sinh
trong quá trình hoạt động của tổ chức. Những quan hệ này có thể là quan hệ giữa tổ
chức với môi trường, hay mối quan hệ giữa các cá nhân và tập thể v.v…

Khoa học quản lý nghiên cứu các mối quan hệ trên nhằm tìm ra những quy luật và cơ
chế vận dụng các quy luật đó trong quá trình tác động lên con người, thông qua đó
mà tác động lên các yếu tố vật chất khác (các nguồn lực) một cách có hiệu quả.
Khoa học quản lý sẽ cung cấp những kiến thức cơ bản làm nền tảng cho việc nghiên
cứu sâu các môn học về quản lý theo từng lĩnh vực hoặc theo ngành chuyên môn hóa
như: quản lý kinh tế, quản trị doanh nghiệp, quản lý hành chính nhà nước, quản lý
giáo dục, quản lý văn hóa, xã hội v.v…

b/ Nội dung nghiên cứu của khoa học quản lý

Khoa học quản lý nghiên cứu những nội dung cơ bản sau:
– Cơ sở lý luận và phương pháp luận của khoa học quản lý;

– Quá trình quyết định quản lý và đảm bảo thông tin cho các quyết định;
– Các chức năng quản lý;

– Người quản lý,

– Các vấn đề về kỹ thuật, nghiệp vụ quản lý và đổi mới các hoạt động quản lý tổ chức
v.v…

Ngoài ra, khoa học quản lý của từng lĩnh vực, từng ngành còn có những nội dung
nghiên cứu cụ thể khác.

c/ Phương pháp nghiên cứu của khoa học quản lý

Khoa học quản lý sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu của các khoa học như:
phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, phương pháp toán học, xác suất,
thống kê, tâm lý và xã hội …, trong đó khoa học quản lý lấy phương pháp phân tích
hệ thống làm phương pháp nghiên cứu chủ yếu của mình.

Phương pháp phân tích hệ thống trong khoa học quản lý được đặc trưng bởi các nội
dung sau:

+ Xem tổ chức như một hệ thống mở, vận động và tồn tại theo những quy luật khách
quan. Hệ thống này bao gồm nhiều bộ phận, nhiều nhân tố ảnh hưởng trong mối quan
hệ tác động qua lại để tạo thành một chỉnh thể. Nếu một nhân tố, một bộ phận nào đó
có “vấn đề” sẽ ảnh hưởng đến các nhân tố và bộ phận khác và đến cả hệ thống.

+ Tổ chức không chỉ là một hệ thống nói chung mà là hệ thống kinh tế – xã hội.
+ “Vấn đề” không cố định ở một nhân tố, hoặc bộ phận nào của tổ chức mà luôn biến
động. Giải quyết tốt vấn đề của nhân tố hoặc một bộ phận này có thể lại xuất hiện
vấn đề thuộc nhân tố hoặc bộ phận khác.

+ Động lực phát triển chủ yếu của tổ chức là những nhân tố bên trong tổ chức.

+ Để nghiên cứu, quản lý thường được phân tích thành các chức năng quản lý. Tiêu
chí để hình thành các chức năng quản lý là quá trình quản lý và các lĩnh vực của hoạt
động quản lý.

Quản lý là một nghệ thuật

Tính nghệ thuật của quản lý xuất phát từ tính đa dạng phong phú, muôn hình muôn
vẻ của các sự vật và hiện tượng trong quản lý. Không phải mọi hiện tượng đều mang
tính quy luật và cũng không phải mọi quy luật về tổ chức, quản lý đều đã được nhận
thức thành lý luận.

Tính nghệ thuật của quản lý còn xuất phát từ bản chất của quản lý, suy cho cùng
quản lý là sự tác động tới con người với những nhu cầu và các mối quan hệ hết sức

đa dạng phong phú. Những mối quan hệ của con người luôn đòi hỏi nhà quản lý phải
xử lý khéo léo, linh hoạt, “nhu hay cương”, ‘cứng hay mềm” và điều đó khó có thể trả
lời hay áp dụng chung cho tất cả mọi trường hợp. Mặt khác, tính nghệ thuật của quản
lý còn phụ thuộc vào kinh nghiệm, tâm lý cá nhân của từng nhà quản lý, phụ thuộc
vào cơ may, vận hội và rủi ro v.v…

Có thể nói, quản lý là một khoa học, nhưng sự thực hành quản lý là một nghệ thuật.
Harol Koonkz nói rằng: Các kiến thức về quản lý là một khoa học còn với tư cách
thực hành thì quản lý là một nghệ thuật.

Nghệ thuật quản lý thường được thể hiện trong thực tiễn quản lý. Đó là nghệ thuật
“biết làm thế nào” để đạt được một kết quả cụ thể tối ưu nhất. Nghệ thuật quản lý đoi
hỏi sự khôn khéo, tinh tế và những kinh nghiệm trong cách “đối nhân xử thế”, là “nét
riêng độc đáo của từng nhà quản lý”.

Quản lý là một nghề (nghề quản lý)

Quản lý là một dạng hoạt động lao động xã hội. Vì vậy, muốn làm quản lý phải đi
học nghề thì mới có thể tham gia các hoạt động quản lý. Nhưng quản lý có thành
công hay không, có giỏi nghề và gắn bó với nghề hay không, lại tùy thuộc vào nhiều
yếu tố của nghề như: học ở đâu, cách học nghề ra sao, chương trình thế nào, người
dạy có truyền hết nghề hay không, năng khiếu nghề nghiệp, ý chí, lương tâm của
người học nghề, các tiền đề tối thiểu về vật chất ban đầu cho sự hành nghề v.v… Như
vậy, muốn quản lý có kết quả thì trước tiên nhà quản lý tương lai phải được phát hiện
năng lực, được đào tạo về nghề nghiệp, kiến thức, tay nghề, kinh nghiệm một cách
chu đáo để phát hiện, nhận thức một cách chuẩn xác và đầy đủ các quy luật khách
quan, đồng thời có phương pháp nghệ thuật thích hợp nhằm tuân thủ đúng các đòi hỏi
của các quy luật đó.

(Trang 41 -41 )

Một phần của tài liệu
QUẢN LÍ HỌC